Blog
Instytut Wolności
Instytut Wolności
Instytut Wolności Niezależny think tank.
4 obserwujących 109 notek 79767 odsłon
Instytut Wolności, 17 maja 2017 r.

Z boiska na fotel prezydenta. Jak Erdoğan stał się najpotężniejszym człowiekiem

784 11 0 A A A

Wywiad z Karolem Wasilewskim – analitykiem ds. Turcji w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych


Rozmawiał Przemysław Barański

 

Przemysław Barański: Kim Jest Recep Tayyip Erdoğan?

Kamil Wasilewski: Recep Tayyip Erdoğan urodził się w Stambule, do którego jego rodzina przybyła z czarnomorskiej prowincji Rize. Urodził się i wychował w dzielnicy Kasımpaşa, o której mówi się, że aby tam przetrwać, trzeba nauczyć się bić. W młodości był dobrze zapowiadającym się piłkarzem. Przez rówieśników miał być nazywany „imam Beckenbauer”. Przezwisko łączyło jego religijność i zainteresowanie piłką nożną. Zawodowym piłkarzem nie został z powodu ojca, który podobno zablokował jego transfer do Fenerbahçe. To Kasımpaşa i sport nauczyły go wygrywać, a zdobyte zamiłowanie do rywalizacji zaczął w późniejszym czasie wykorzystywać w polityce. Tak powstały opowieści o obecnym prezydencie Turcji i jego zawadiackim stylu rządzenia.

W przekazie obozu rządzącego bardzo często jest powtarzana historia Erdoğana jako prostego człowieka wywodzącego się ludu, który rzucił wyzwanie dotychczasowym elitom i mimo tego, że wielokrotnie próbowano go zastraszyć, udało mu się odnieść sukces. Ta narracja jest w Turcji o tyle ważna, że konserwatywna i religijna większość tureckiego społeczeństwa, tzw. Czarni Turcy, przez wiele lat czuła się marginalizowana przez świeckie, zmodernizowane na zachodnią modłę elity, tzw. Białych Turków. W przekonaniu tej części społeczeństwa Erdoğan jest jednym z nich, reprezentuje ich potrzeby. Stąd tak duże i często bezwarunkowe poparcie jego polityki wśród części wyborców.

 

Jaka jest historia jego kariery politycznej?

Pierwsze kroki w polityce Erdoğan stawiał w Partii Ocalenia Narodowego (Millî Selâmet Partisi) Necmettina Erbakana zwanego „dyżurnym islamistą kraju”. To tam – i we wspomnianych wyżej uwarunkowaniach - formowały się jego polityczne poglądy. Jednak w późniejszym okresie swojej kariery Erdoğan i jego najbliżsi współpracownicy coraz bardziej dystansowali się od swojego rodzimego środowiska politycznego. Samą Partię Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP) starali się przedstawiać jako turecką wersję popularnych w części państw zachodnioeuropejskich partii chadeckich.

Początkiem wielkiej, politycznej kariery Erdoğana była wygrana 27 marca 1994 r. w wyborach na mera Stambułu z ramienia Partii Dobrobytu (Refah Partisi) wspomnianego Erbakana, mimo że początkowo nie dawano mu zbyt dużych szans. Kolejnym ważnym momentem w karierze Tayyipa Erdoğana, niezwykle istotnym dla procesu kształtowania jego politycznej legendy, był areszt i wyrok dziesięciu miesięcy więzienia za wyrecytowanie wiersza Ziyi Gökalpa – znanego poety i naukowca, przez niektórych nazywanego ojcem tureckiego nacjonalizmu. Słowa, które wtedy wypowiedział – „meczety są naszymi koszarami, kopuły naszymi hełmami, minarety naszymi bagnetami, wierni naszymi żołnierzami” – zostały uznane przez sąd za podżeganie do nienawiści religijnej.  Wyrok wiązał się jednocześnie z odwołaniem z funkcji mera Stambułu. Przy okazji wydarzenie to wpisało się idealnie w narrację o człowieku z ludu, walczącego z elitami, później często wykorzystywanej przez AKP.

 

Jak wyglądała jego późniejsza kariera?

W 2001 r. wraz z Bülentem Arınçem, Abdullahem Gülem (późniejszy prezydent) oraz Abdüllatifem Şenerem założył AKP. Cały kwartet wywodził się z Partii Dobrobytu. Najszybciej z całej czwórki wypadł Sener. Przez następnych kilka lat partią kierował pozostały tercet. Z czasem obecny prezydent pozbył się konkurentów i objął przywództwo w AKP, która przeszła ewolucję i stała się partią jednego lidera. Młodzi członkowie partii bowiem często nie pamiętają – lub nie chcą pamiętać – że w rzeczywistości AKP posiadała kilku „ojców założycieli”.  

 

W 2002 r. AKP wygrywa wybory.

Tak, AKP doszła do władzy po wyborach z 2002 r., ale Erdoğan został premierem dopiero po wyborach uzupełniających w 2003 r., gdy zdjęto mu zakaz nałożony w związku z wcześniejszym aresztowaniem. Na fotelu premiera zasiadał do 2014 r., kiedy to został wybrany na prezydenta Turcji. Niektórzy eksperci wskazują, że fundamentalna przebudowa państwa była ambicją AKP już od chwili dojścia do władzy.

 

Po dojściu AKP do władzy doszło do ostrej rywalizacji pomiędzy nowym rządem a starymi elitami.

Głównym przeciwnikiem politycznym po dojściu AKP do władzy były dotychczasowe „kemalistowskie” elity z administracji i wojska. Ci, którzy wsadzili Erdoğana do więzienia i nieraz w przeszłości odsuwali od władzy przeciwników politycznych siłą. Niektórzy komentatorzy wskazują, że reformy i pierwsze posunięcia AKP, takie jak rozpoczęcie procesu negocjacyjnego z UE i związane z tym przejęcie cywilnej kontroli nad armią, od samego początku były zasłona dymną, natomiast faktycznym celem było całkowite przejęcie władzy. Co ciekawe, po objęciu władzy przez AKP powstał, zresztą nie pierwszy raz w historii Turcji, specyficzny sojusz konserwatystów ze środowiskami „liberalnymi”. Dla tych pierwszych ważna była legitymizacja swojej władzy, a dla tych drugich fakt, że pojawiła się partia głosząca wolnorynkowe hasła, która doprowadziła do otwarcia negocjacji z UE, liberalizacji tureckiej gospodarki. Nie bez znaczenia pozostaje też to, że AKP podkreślała swój wizerunek ugrupowania łączącego w sobie zasady demokracji z islamem.

 

W pewnym momencie w Turcji nastąpiło odejście od prounijnych reform, zaczęła pojawiać się antyzachodnia retoryka oraz powstał sojusz z Ruchem Fethullaha  Gülena, charyzmatycznego muzułmańskiego kaznodziei.

Do sojuszu AKP z ruchem Gülena doszło znacznie wcześniej. Był on konieczny dla Erdoğana do osłabienia wpływów armii. Warto tu przywołać aferę Ergenekonu, która przyczyniła się do ograniczenia politycznej roli wojska. Pomogli w tym właśnie związani z Ruchem Gülena ludzie, którzy pracowali w sądownictwie, administracji i policji. Duże znaczenie miało też to, że ludzie związani z Ruchem zajmowali ważne stanowiska w aparacie państwowym, byli poniekąd zapleczem kadrowym AKP.

 

Skomentuj Obserwuj notkę Napisz notkę Zgłoś nadużycie
NEWSY - TOP 5

O mnie

Instytut Wolności jest niezależnym od partii politycznych think tankiem nowej generacji, założonym przez Igora Janke, Dariusza Gawina i Jana Ołdakowskiego.

Zapraszamy na stronę Instytutu Wolności.

Ostatnie notki

Najpopularniejsze notki

Ostatnie komentarze

  • @KERAJ Uważamy, że sa to osoby bardzo doświadczone, a zapraszamy ekspertów z obu stron sceny...
  • @BUFON @witek Wykłady będą w Warszawie - stety i niestety. Transmisji na żywo raczej nie...
  • @35STAN Rozmowę poprowadzi prezes Instytutu Wolności, Igor Janke. Uzupełniliśmy tekst o tę...

Tagi

Tematy w dziale Polityka